Sierpień 01 2014 13:50:47
O gminie
Informacje ogólne
Położenie
Mapa gminy
Samorząd
Dane teleadresowe
Władze gminy
Rada gminy
Jadnostki organizacyjne
Sołectwa
OSP
Informacje turystyczne
Warto zobaczyć
Szlaki turystyczne
Edukacja
Szkoły
Przedszkola
Biblioteki
Drogowa Inicjatywa Samorządowa
Drogowa Inicjatywa Samorządowa
Organizacje pozarządowe
Działające organizacje
Ważne informacje
Sport
Gminna Liga Halowa 2012 Gminna Liga Halowa 2011
PPWOW
Program Integracji Społecznej w Gminie Golub-Dobrzyń







POKL
Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Gminie Golub-Dobrzyń







PRZEDSZKOLE
Przedszkole POKL







www.efs.gov.pl
Dokąd po pomoc ?
Dokąd po pomoc?
- punkt konsultacyjno-informacyjny dla doświadczjących przemocy mieszkańców gminy Golub-Dobrzyń
Aktywna Wieś

Skępsk
Wieś sołecka tworząca sołectwo wraz z osadami Słuchaj i Pasieka, zamieszkana obecnie przez 234 osoby. Jest oddalona od Golubia - Dobrzynia około 7 km na północ. Leży na falistej wysoczy?nie morenowej, u skraju krawędzi doliny rzeki Drwęcy oraz głębokiej rynny Strugi Czarna, zwanej też Strugą Skępską, dawniej Skępnicą. Wysokości wahają się od 85 m w zachodniej części wsi do ok. 100 m n.p.m. w północno - wschodniej. Od zachodu wieś otaczają bardzo duże kompleksy leśne, leżące niżej (ok. 20m) niż wieś Skępsk, porastające w większości rozszerzenie doliny Drwęcy (terasa IX nadzalewowa), należące do państwa (Nadleśnictwo Golub - Dobrzyń, leśnictwo "Drwęca" zwane kiedyś "Drewenzwald"). Lasy porastają częściowo doliny strugi Czarna oraz niewielką przestrzeń pomiędzy wsią Olszówka i Skępskiem. Do wsi prowadzi asfaltowa droga od strony Ostrowitego i Gajewa oraz od strony Słuchaja i Pasieki. Gospodarstwa w większości zgrupowane są wokół drogi Słuchaj i szosy do Gajewa; zabudowa częściowo rozproszona. Teren wysoczyzny odkryty, wykorzystywany rolniczo. Prawie połowa gruntów to gleby klasy IIIa - IVb. Sołectwo zajmuje 637 ha. Grunty orne (wraz z Olszówką) wynoszą 745,5 ha, 14,8 ha zajmują sady, 81,2 ha łąki, 45,5 ha pastwiska, 103,2 ha lasy, 24,9 ha drogi, 16,7 ha tereny zabudowane, 12,5 ha nieużytki. W 1998r. we wsi Skępsk były 62 gospodarstwa indywidualne w większości (ok. 40) małe - do 10 ha. Wieś wymieniona w dokumentach pod następującymi nazwami: 1310 r. - Skomp, 1414 r. - Schompen, 1416 r. - Scampin, 1421 r. - "Scampen zwane dawniej Preuszen Gut", 1437-1438 r. - Scampen, 1521 r. - Skampen, 1570 i 1615-1617 r. - Skąpsk, 1593 r. - Skąmpsk, 1600 r. - Skampsk, 1664 r. Skęmpsk, 1684 r. - Skąpe, 1764 r. - Skępsk, 1772 - 73 r. - Szemps, Skempsk, 1816-17 Skempsk, 1868-1910 r. - Skemsk, 1943 r. - Schems. Wyniki AZP wskazują, że najprawdopodobniej część wsi Skępsk do pó?nego średniowiecza porastały lasy. Wieś powstała zapewne na tzw. "surowym korzeniu", gdyż wszystkie ślady starsze niż z pó?nego średniowiecza, występują jedynie na terenie okolicznych wsi: Słuchaja, Pasieki i Olszówki, a więc w dnach dolin wykorzystywanych przez wodę i posiadających lżejsze gleby piaszczyste. Lasy porastały zapewne całą wysoczyznę morenową, na której położona jest wieś. Mamy wzmiankę, że jeszcze w latach 1448 - 49 mieszkańcy wsi płacili czynsz leśny. Po raz pierwszy, mającą już prawo niemieckie w wersji prawa chełmińskiego, wieś Skępsk wymienił dokument z 17 marca 1310 r. Ówczesny komtur golubski, książę Luter z Brunszwiku potwierdził w nim wcześniejsze nabycie sołectwa o powierzchni (bez półtora morga) 5 łanów chełmińskich przez Nerelischona, zapewne Prusa - sądząc z imienia. Sołectwo nabył on od niejakiego Piotra de Leone (ze Lwowa?, z Lewina na ?ląsku ?). Obejmowało swym obszarem prawie 5 łanów ziemi (bez 1,5 morga). Przypisane mu były dochody z karczmy w wysokości 1 grzywny, zaś jego właściciela Nerelisza zwolniono z odbywania służby rycerskiej oraz z opłaty czynszu. Poświadczenie sołtysa i sołectwa w 1310 r. wskazuje na to, że wieś lokowano przed 1310 r. Niestety, dokument lokacyjny nie zachował się. H. Plehn oraz inni historycy, widzący w Zakonie element o misji kolonizacyjnej na ziemi chełmińskiej, uważali, że nastąpiło to zaraz po ukonstytuowaniu się konwentu krzyżackiego na zamku w Golubiu. Krzyżacy sprowadzili do Skępska kolonistów i lokowali wieś. Pośrednio na wskazują na to wyniki Archeologicznego Zdjęcia Polski. Stanowisko historiografii niemieckiej zakwestionował w swej pracy o dobrach ostrowicko-golubskich biskupstwa włocławskiego w latach siedemdziesiątych minionego wieku polski historyk J. Powierski. Jego zdaniem Skępsk należał do tzw. ostrowicko - golubskich dóbr biskupstwa włocławskiego, dzierżawionych od 1276 r. przez dwóch rycerzy śląskich - Szymona Gallika i Wojciecha ze Stwolna. Na bazie dóbr powstało, po 1293 r., krzyżackie komturstwo golubskie. Skępsk mógł być lokowany przed przejęciem tych dóbr (przed 1293 r.) przez Krzyżaków, a więc jeszcze za czasów rycerzy śląskich: Szymona Gallika i Wojciecha ze Stwolna. Do takiego stwierdzenia J. Powierskiego skłonił brak odnotowanego w przywileju dla Nerelischa z 1310 r. jakiegokolwiek czynszu, mającego obciążać sołectwo i sołtysa. Jak wiadomo, wspomniani dwaj rycerze, gdy biskup włocławski dzierżawił im swe dobra ostrowicko-golubskie o powierzchni 1000 łanów w 1276 r., uzyskali w nadaniu udogodnienie w postaci wieczystego zwolnienia z czynszu z połowy łanów (ok. 500). Z drugiej połowy nadanych w dzierżawę dóbr mieli uiszczać półwiardunkowy czynsz w monecie. Skępsk ze względu na to, (o czym świadczą wyniki AZP), że wymagał większych nakładów na zagospodarowanie porastających wieś kompleksów leśnych, mógł się znale?ć w tej połowie łanów, które wieczyście biskupi zwolnili z czynszu. Dlatego na dokumencie sprzedaży sołectwa z 1310 r. nie jest ono obciążone żadnym czynszem. Powierski przypuszczał, że lokatorem wsi Skępsk mógł być występujący na dokumencie z 1310 r. sołtys Piotr de Leone sprzedający sołectwo w Skępsku Nerelischonowi. Zapewne, podobnie jak Henryk z Gale (Gałczewka ?), mógł on być związany i przybyć w okolice Golubia ze wspomnianymi dwoma rycerzami śląskimi, Szymonem Gallikiem oraz Wojciechem ze Stwolna, dzierżawiącymi od 1276 r. dobra ostrowicko-golubskie. Zapewne zaraz po przybyciu mógł on być osad?cą wsi Skępsk, jeszcze przed przejęciem jej w 1293 roku przez Krzyżaków. ?e Piotr de Leone mógł pochodzić ze ?ląska, wskazuje na to jego przydomek pochodzeniowy " Leone" (łacińskie "leo" = lew), który mógł oznaczać zarówno miasto Lwów, jak też i leżący na ?ląsku Lewin ?ląski albo Lwówek ?ląski. Na wspomnianym dokumencie sprzedaży sołectwa w Skępsku z 1310 r. - jak już wyżej wspomniano - jego nabywcą był niejaki Nerelisz, Prus z pochodzenia (ze względu na brzmienie jego imienia). Zapewne to od niego wieś Skępsk nosiła początkowo oboczną nazwę "Prussen Gut" - "Pruskie Dobra". Wystąpiła ona po raz pierwszy na dokumencie odnawiającym, zniszczony w czasie wojen polsko-krzyżackich (najpewniej z 1414 r., gdy połowę Golubia spalono), przywilej lokacyjny, w którym czytamy, że granice patrymonium miejskiego sięgają na zachodzie do wsi Skępsk, zwanej kiedyś "Pruskim Dobrem". Nazwę tę na pewno nosił folwark sołtysi (albo przejściowo cała wieś), gdyż na dokumencie z 1421 r. odnawiającym wcześniejszy przywilej miasta Golubia, zaginionym podczas wojen polsko - krzyżackich, odnotowano, że Skępsk, do którego dochodziła granica miasta (tzw. "patrymonium"), był przed laty tj. przed 1421 r., określany jako "Pruskie Dobra". Po śmierci Nerelischona nazwa mogła być jeszcze w użyciu na oznaczenie sołectwa, które bardzo często, zwłaszcza w XVI, XVIII wieku, nosiły nazwy od ich właścicieli. Ostatecznie zwyciężyła stara nazwa miejscowa Skępsk. Spotykamy ją również w ?ródłach na początku XV wieku. W 1414 roku, podobnie jak inne wsie położone w pogranicznych komturstwach na ziemi chełmińskiej, uległa zniszczeniu. O stratach we wsi informują nas rejestry szkodowe sporządzone, po wojnie, przez stronę kzryżacką. Według rejestru strat opublikowanych przez D. Braunsa, w 1881 roku zabudowania we wsi "Schompen" na 10 łanach uległy spaleniu, zabito jednego człowieka, bydło i konie zabrano, straty ogólne oszacowano na 600 grzywien, 1 łan opustoszał, czyli nie był zamieszkany. Według danych H. Plehna, szkody w Skępsku w wyniku wojny z 1414 roku wyniosły: 557,7 marki, 1 osobę zabito, zaś jeden łan ziemi został opuszczony. Trzeci rejestr, uważany współcześnie za najbardziej wiarygodny, z 11 lutego 1416 roku, podał straty we wsi Skępsk oszacowane na 60 marek i 20 marek (nie wiemy, dlaczego rozbite, być może straty sołectwa i uprawnych łanów chłopskich). Jedną osobę zabito. Jak widać uderzająca jest duża różnica w danych ostatniego rejestru z dwoma poprzednimi, zawyżonymi pó?niej przez stronę krzyżacką w celach politycznych (aby przedstawić je na soborze w Konstancji). Może również tak być, że trzeci rejestr podaje dane niedoszacowane. Rejestr czynszowy komturstwa zakonnego z 1437-38 r. podaje, że wieś Skępsk, stanowiąca własność Zakonu w komturstwie golubskim, miała obszar 34 łanów chłopskich, z czego 11 łanów osiadłych, reszte zaś stanowiły nie uprawiane "pustki" ("łany puste"). Sołtys miał tylko jeden łan zwolniony od czynszu z racji odprawiania roków sądowych rozstrzygających sprawy i spory zaistniałe w granicach wsi. Wieś płaciła 7,5 marki czynszu leśnego z uprawnych 11 łanów. Wg danych H. Plehna, w 1448-49 r. wieś Skępsk rozciągała się już na powierzchni 40 łanów chełmińskich, z czego 5 łanów stanowiło zwolnione z czynszu tzw. sołectwo, należące do miejscowego sołtysa. Inne należące do niego dawały czynsz wynoszący po 0,5 grzywny, pozostałe 30 - szarwarkowe (pańszczy?niane) dawały po 0,5 marki czynszu, 3 łany szarwarkowe były zwolnione z czynszu. Wieś płaciła też czynsz roczny za użytkowanie lasu w wysokości pół grzywny. Od 1466 r. wieś Skępsk wchodziła w skład kompleksu dóbr państwowych (królewskich), zwanych starostwem, zarządzanych przez starostę rezydującego na zamku golubskim. Starostwo golubskie podlegało zaś powiatowi chełmińskiemu, który pobierał podatki z podległego mu terenu. 23 kwietnia 1521 r. mieszkańcy Golubia odnowili przywilej z 1421 r. oraz ustalili na nowo granice miasta z ziemiami wchodzącymi w skład starostwa golubskiego. Zachodnia granica przebiegała, podobnie jak w 1421 r., na strudze "Skampnycz", czyli Skępskiej. W 1570 r. we wsi mieszkało 13 chłopów, sołtys, mający 4,5 łanu ziemi, karczmarz. Każdy z chłopów, oprócz 4 nowo osiadłych, zapłacił po 20 groszy poboru generalnego, co dało 9 marek pruskich (1 marka pruska = 20 groszy). Sołtys zaś zapłacił z każdej "półpiętej" włóki (1,5 łana ?) po 20 groszy, co razem wyniosło 4 marki. Karczmarz od wyszynku ("propinacji") uiścił 12 groszy poboru. W 1593 i 1599 r. na kartach ksiąg sądowych miasta Golubia przewija się sołtys skępski, Urban Obara, u którego mieli długi mieszczanie golubscy. W 1600 r. wzmiankowany jest już inny soltys skępski, być może następca Obary lub dzierżący połowę podzielonego solectwa, imieniem Andrzej. Zapewne wieś uległa zniszczeniu podczas pierwszej wojny szwedzkiej w latach 1626-29, gdyż przed samą drugą wojną szwedzką z lat 1655 - 59 (wg lustracji starostwa z 1664 r.) zamieszkiwało ją tylko 4 chłopów - gburów. Ta sama lustracja wspomina, że wieś zamieszkiwało "ex antiquo" ("z dawna"), czyli zapewne sprzed 1626 r., 16 chłopów - gburów. W 1647 r. mamy wzmiankę w wizytacji biskupiej biskupa chełmińskiego, Andrzeja Olszowskiego, że Skępsk należał do parafii golubskiej. W 1664 r. było tylko 3 chłopów osadzonych po wojnie w Skępsku. Każdy z nich posiadał po 4 woły "pańskie", czyli zapewne dane im przez starostę golubskiego, jeden z nich 1 konia, drugi 2 konie, a trzeci "parę". Za ofiarowane woły, które służyły jako sprzężaj do orki, musieli płacić po 12 florenów na rok za każdą sztukę, aż do momentu ich spłacenia. Każdy z nowo osadzonych, po potopie szwedzkim, chłopów w Skępsku musiał odrabiać pańszczyznę od dnia św. Małgorzaty, sprzężajem z dwoma wołami oraz dwojgiem czeladzi aż do dnia św. Michała, każdego dnia roboczego. Natomiast do dnia św. Małgorzaty cztery dni w tygodniu, tj. każdego wtorku, środy, czwartku i piątku. Poza pańszczyzną chłopi mieli obowiązek opłacania czynszu do zamku golubskiego w dzień św. Marcina, po 1 florenie 20 groszy, po 4 sztuki kapłony (lub równowartość w pieniądzu, tj. 2 floreny polskie) lub ich równowartość w monecie wynoszącej 2 floreny, a także w postaci przędzy "z pańskich z grzebi po sztuce". Chłopi płacili też po 2 floreny czynszu za dane im w użytkowanie ogrody, spustoszone przez wojnę. Do tego musieli oddawać dziesięcinę zbożową proboszczowi w Golubiu. Wizytacja biskupia z 1667-1672 r. podaje informację, że cała wieś oddawała przed wojną ze Szwedami, ponieważ, że uległa zniszczeniu, tylko 3 korce owsa i pszenicy (przed wybuchem wojny z każdego gospodarstwa chłopskiego po 1 korcu owsa i 1 korcu pszenicy). We wsi była nieuprawiana rola "wybraniecka", z której dochód szedł na opłacenie chłopów - wybrańców, powoływanych od czasu króla Stefana Batorego w szeregi wojska koronnego. We wsi była też "włóczka" roli, obsiewana przez sąsiedniego młynarza skępskiego (słuchajskiego). Rola karczmarska stała pusto, budynek karczmy, uległ zniszczeniu w czasie potopu. W latach 1667-72 wizytacja dokonana przez kustosza katedry chełmżyńskiej i archiprezbitera i kanonika sanockiego, Jana Ludwika Strzesza, na rozkaż biskupa chełmińskiego i pomezańskiego, wicekanclerza królestwa, dziekana krakowskiego, pó?niejszego arcybiskupa gnie?nieńskiego, Andrzeja Olszowskiego, wspomniała, że wieś Skępsk należała w tym czasie do parafii w Golubiu. Jeden z współautorów 7 tomu większej serii pod redakcją ks. Stanisława Kardasza o dekanatach diecezji toruńskiej stwierdził, że jakoby w Skępsku istniał kościół i parafia. Oparł on swoją hipotezę o istnieniu [...] kościoła i ewentualnej parafii [...] w Skępsku na wzmiance (niestety autor nie podał skąd ją zaczerpnął), że ksiądz Walerian Radzyński, dziekan dekanatu golubskiego był i "sekeniscensis (czyli skępski!? - dop. autora) proboszcz". Wyżej wymieniona wizytacja biskupa podała, że w 1653 r. Walerian Radzyński określony został tylko jako "praepositus Golubensis", czyli "naczelnik golubski", w znaczeniu proboszcz, kierownik parafii golubskiej. Nie ma żadnej wzmianki o tym, że był proboszczem kościoła w Skępsku. Również wcześniejsza wizytacja z 1647 r., nie wymienia w tej wsi żadnego kościoła, choćby kaplicy, a użyta nazwa wsi nie jest zlatynizowana ani w formie rzeczownikowej, ani też przymiotnikowej. Ponadto inne ?ródła, pozakościelne, nie rejestrują istnienia kościoła w Skępsku. O kościele w Skępsku nie wspomina w 1888 r. Jan Fankidejski, piszący o zaginionych kościołach i kaplicach diecezji chełmińskiej, mający rozeznanie w aktach kościelnych diecezji chełmińskiej, znajdujących się w Pelplinie. Ksiądz Kardasz, autor hasła o parafii golubskiej, wyciągnął zbyt pochopne wnioski, bez głębszej analizy ?ródłowej i semantycznej brzmienia nazwy wsi 29 stycznia 1749 r. król polski August III w Warszawie nadał sołectwo w Skępsku o 2 włókach chełmińskich Walentemu Beszteynowi (Besztean - forma w aktach golubskich). Druga część sołectwa o 2 włókach należała, wg protokółu polustracyjnego z 1765 r., od 1604 r. do przodków Tomasza Kociemskiego, który w 1765 r. pokazał zapewne wyciąg z akt dokonanego w 1604 r. starego nadania krzyżackiego, o którym nie wiemy, kiedy nastąpiło. W 1765 roku w sołectwie należącym do Kociemskiego była chałupa w słupy i dyle, stodoła i spicherek, 4 woły, 2 konie, 2 krowy i 2 jałowięta. Na drugiej połowie (części) sołectwa należącej do Beszteana: chałupa w szachulec, 2 stodoły, szopa w słupy i dyle, 2 woły, 2 krowy, 2 jałowięta. Obaj właściciele mieli role "w zaroślach i błotach", na których na zimę 1765 roku wysiali 36 korców żyta. Obaj sołtysi skępscy płacili podatki do zamku golubskiego, między innymi podatek "kanon" w wysokości 24 florenów oraz podatek zwany "kwarta" w wysokości 15 florenów w pozostałej części wsi, na 10 włókach ziemi, mieszkało 8 chłopów-gburów, karczmarz oraz młynarz skępski (słuchajski) o nazwisku Głowacki i 2 komorników mających tylko po 1 morgu ziemi. 6 chłopów-gburów mieszkało w chałupach wykonanych techniką budowlaną "w szachulec", zaś dwóch w słupy i dyle (jeden z nich miał dwie takie chałupy) Prawie każdy posiadał stodołę oraz chlew i szopy, a także inwentarz żywy własny, nie dany przez starostów, w sumie wynoszący 25 wołów, 16 koni, 19 krów, 22 jałowiąt. Z każdej włóki (łanu) chłop był zobowiązany oddawać starostwu 18 florenów czynszu oraz szarwark, tj. pańszczyznę uregulowaną kontraktem, którego warunków lustracja z 1765 r. nie podała. Dwaj komornicy, stanowiący najniższą warstwę społeczną w hierarchii wsi, mieli po chałupie i szopie w słupy i dyle. Jeden z nich posiadał stodołę w słupy i dyle, zaś drugi - wykonaną z chrustu. Inwentarz żywy komorników to 2 woły i 2 konie oraz 3 jałówki i 2 krowy. Za nadane im w użytkowanie jednomorgowe nadziały ziemi musieli odpracować 9 dni w żniwa oraz uiszczać 14 florenów rocznego czynszu do kasy starostwa. W 1772 r. wieś Skępsk stała się własnością króla pruskiego, podległą Urzędowi Domenalnemu ("Amt Gollup") z siedzibą na zamku w Golubiu. Podobnie, jak w innych wsiach, nie tylko w byłym starostwie golubskim, ale i w całym obszarze zagarniętym przez króla Prus we wsi rozpoczęto akcję oszacownia dóbr w celu wymierzenia podatku kontrybucyjnego pobieranego ze wsi o wszystkich typach własności i miast rolniczych. Pod względem działów własnościowych sytuacja nie uległa zasadniczo zmianie w porównianiu z cytowanymi powyżej danymi z lustracji starostwa golubskiego. Wieś miała dwa wolne sołectwa, zwane przez kataster "Cölmisch Guth" tzn. chełmińskie dobro". Jedno należało do sołtysa (kataster zwie go "Cöllmer"), Tomasza Kociemskiego, drugie do Mateusza Bastiana. Oba sołectwa miały po 2 włóki chełmińskie powierzchni. Na sołectwie Kociemskiego mieszkało 7 osób (4 mężczy?ni i 3 kobiety) oraz były 2 konie, 4 woły, 2 krowy, 90 owiec i kóz oraz 4 świnie. Kociemski miał do pomocy 2 parobków. Na tym sołectwie mieszkał jeden "Einwohner", czyli mieszkaniec z rodziną (1 mężczyzna i 2 kobiety, w tym 1 córka powyżej 12 lat). Mieszkaniec posiadał tylko 2 owce i świnię. Na drugim sołectwie, należącym do M. Bastiana, mieszkał też "mieszkaniec", który był osobą samotną. Natomiast rodzina sołtysa liczyła ogółem 3 osoby (1 mężczyzna i 2 kobiety, w tym 1 córka powyżej 12 lat). Bastian miał ponadto 3 parobków i 1 dziewkę. Następny dział własnościowy we wsi to królewska wieś obsadzona przez siedem rodzin chłopskich - bauerskich, 7 rodzin komorniczo - chałupniczych oraz 9 rodzin określonych przez kataster mianem "Eigenkäthner". Najsilniejszą i najbogatszą grupę zamieszkującą tę wieś stanowili chłopi - bauerzy, którzy obsadzali 9 łanów chełmińskich ziemi. Jeden bauer miał 2 - łanowe gospodarstwo, dwóch po 1 łanie 15 morgów, pozostali zaś po 1 łanie. Bauerzy posiadali znaczny inwentarz żywy. Prawie każdy miał sprzężaj używany do obróbki gospodarstwa, wahający się od 2 do 5 koni oraz 1 do 6 wołów. Jeden chłop - bauer miał 50 owiec i kóz, jeden 150 sztuk, zaś dwóch innych po 115 sztuk. Do tego krowy (1-4 sztuki) oraz świnie (2-16 sztuk). Ogółem mieli oni 25 sztuk koni, 25 sztuk wołów, 20 krów, 21 jałowiąt, 401 owiec i 40 świń. Tę część wsi zamieszkiwało razem 45 osób, 27 osób to mężczy?ni (8 parobków) oraz 18 osób to kobiety (3 dziewki służebne). Pięciu bauerów posiadało do swej pomocy nawet dziewki lub parobków. Dziewiętnaście osób z tych 45 stanowiły osoby niedorosłe (11 chłopców i 8 dziewczynek). Z tych 19 osób poniżej 12 lat było 7 osób (2 chłopców i 5 dziewczynek) oraz 11 osób powyżej 12 lat (9 chłopców i 3 dziewczynki). Kataster podał informację o plonie uzyskiwanym z wysianego zboża. Jedno wysiane ziarno żytnie dawało 2,5 ziarna dochodu. Inne odmiany zboża dawały 2 ziarna dochodu. Komisarz dokonujący szacunku przyjął średni dochód na 3 ziarna. Szarwark każdego chłopa oszacowano na 3 talarów 7 groszy 9 fenigów. Następne dwie grupy społeczne zamieszkujące królewską wieś Skępsk to chałupnicy - komornicy i chłopi zwani "Eigenkäthner", którzy, jak to ujął kataster, tylko "niewiele morgów ziemi mieli" i dlatego "niekwalifikowali się właściwie do zwyczajowej klasyfikacji". Chałupników - komorników było 7 rodzin, zaś "Eigenkäthnerów" 9 rodzin. Wśród ludności komorniczo - chałupniczej kataster wymienia aż 3 zawody oraz 1 "Hirth", zajmujący się pasterstwem. Chłopi zwani "Eigenkäthner", wg badań Stanisława Cackowskiego oraz tabeli klasyfikacyjnej wsi Skępsk, to ludność chłopska odpowiadająca statusowi chałupników. Posiadali oni jak brzmi to w języku ich określeń, własne domostwo - chałupę oraz ewentualnie rolę, której kataster nie określił, być może z powodu jej małej powierzchni. Za chałupę musieli opłacać czynsz. Kataster oszacował ten czynsz od 45 groszy do 1 talara 30 groszy na każdego "Eigenkäthnera". Wśród tej grupy ludności 1 osoba zajmowała się wyszynkiem piwa i wódki (prowadziła karczmę). Jednego z "Eigenkäthnerów" kataster określił mianem "Einwohner" tj. mieszkaniec . Mieszkaniec ten zapewne nie posiadał własnej chałupy i mieszkał wraz ze swą rodziną u któregoś "Eigenkäthnera". Dwie osoby z "Eigenkäthnerów" to wdowy mające po jednym dziecku poniżej 12 roku życia. Obie grupy społeczne chałupnicy - komornicy i "Eigenkäthnerzy", w porównaniu z bauerami, mieli niewielki inwentarz żywy. Tylko jeden chałupnik i dwóch "Eigenkäthnerów" mieli po 2 konie. Ci ostatni posiadali od 2 do 3 sztuk wołów (4 chłopów). Jeden "Eigenkäthner" miał 13 owiec. Niewielu chałupników - komorników tylko 3 osoby posiadało po krowie i świni. Ta sama sytuacja występuje u "Eigenkäthnerów". Ogółem te ostatnie dwie warstwy ludności we wsi Skępsk posiadały, po podliczeniu danych z tabeli klasyfikacyjnej, 6 koni, 10 wołów, 14 krów, 3 jałówki, 15 owiec i kóz oraz 23 świnie. Tylko jeden z "Eigenkäthnerów" miał do swej dyspozycji parobka. Ogółem we wsi Skępsk żyło 48 chałupników i "mających własną chałupę"; 21 mężczyzn i 27 kobiet. 19 osób to osoby "niedorosłe" ( 5 chłopców i 11 dziewczynek). 12 chłopców i dziewczynek to osoby poniżej 12 roku życia (3 chłopców i 9 dziewczynek), zaś 4 to osoby powyżej 12 roku życia. Ogółem we wsi Skępsk w 1772-73 r. mieszkało 115 osób, w tym 58 osoby to mężczyzn i 122 kobiet. 46 osób w całej wsi to dzieci (23 chłopców i tyle samo dziewczynek). 20 osób powyżej 12 roku życia stanowiły dzieci (12 chłopców i 8 dziewcząt), poniżej tego wieku 29 osób (11 chłopców i 18 dziewczynek). Podczas sporządzania katastru naliczono na wszystkich działach własnościowych ogółem 37 koni, 43 woły, 39 krów, 26 jałówek, 597 owiec i 72 świnie. W 1789 r. we wsi Skępsk, wg danych Goldbecka, było 11 chłopów, w tym 4 z nich to czynszownicy, reszta zaś chłopi szarwarkowi (pańszczy?niani), którzy dawali czynsz za każdy uprawny łan ziemi w postaci 2 korców owsa (= 4 korce berlińskiej masy), jednej gęsi, 2 kapłonów oraz 1 talara w monecie. 26 sierpnia 1790 chłopi ci otrzymali swoje gospodarstwa w dzierżawę wraz torfową łąką o powierzchni 9 morgów 94 rutenów położoną na sąsiednim folwarku Podzamek Golubski za czynszem - po 3 latach wolnizny - wynoszącym 20 talarów. W 1818 r. pobudowano szkołę w Skępsku, do której w 1887 r. uczęszczało 89 uczniów. Szkoła miała jednego nauczyciela i jedną izbę lekcyjną. Schemat biskupstwa chełmińskiego z 1867 r. podaje informację, że ewangelicką szkołę, zapewne w celu wysłuchania lekcji religii, odwiedzało 121 katolickich dzieci, które religii nauczał nauczyciel z pobliskiego Golubia. Informacja zawarta w schematyzmie biskupstwa chełmińskiego, potwierdza przypuszczenie, że, mimo tego, iż szkoła była wyznaniowa, do której miały uczęszczać jedynie ewangelickie dzieci, przyjmowała w swe mury katolicką młodzież. Często się zdarzało, że władze pruskie w celach statystycznych i propagandowych, nie zmieniały statusu wyznaniowego szkoły, dostosowanego do wyznania uczęszczających do nich dzieci. W 1881 r. uczęszczało do niej 127 dzieci wyznania ewangelickiego. W 1930/31 roku - szkoła była dwu klasowa z 3 kompletami uczniów i 2 nauczycielskimi etatami, 2 salami lekcyjnymi, 74 uczniami i 62 godzinami nauki. W 1820 r. we wsi Skępsk były 22 dymy mieszkalne (tj. gospodarstwa domowe), w które zajmowało 170 osób. W 1830 r. wieś uregulowano i uwłaszczono. Regulacja polegała na tym, iż chłopi skępscy otrzymali za wykupem od właściciela (tu państwo pruskie) ziemię na własność (razem 10 łanów 16 morgów) za czynszem płaconym do Urzędu Domenalnego w wysokości 151 talarów 25 srebrnych groszy. Podczas regulacji wsi pozostawiono wszystkim uwłaszczonym chłopom w Skępsku prawo wolnego wypasu bydła w okolicznych królewskich lasach przez 12 lat. Po upływie tego okresu za wypas musieli płacić od każdej sztuki inwentarza do kasy leśnej, mieszczącej się w Golubiu. W 1845 r. ze wsi utworzono gmimę wiejską. W 1868 r. gmina ta liczyła 3930,80 morgów magdeburskich, 56 budynków, w tym 24 mieszkalne, 243 mieszkańców, 104 ewangelików (parafia Golub), 139 katolików. W 1819 r. podleśnictwo Skępsk (pó?niej zwane leśnictwo Drewenzwald - Las Drwęca) obejmowało 1960 morgów 161 rutenów i należało do "Objazdu leśnego" - "Forstberitt" (czyli Nadleśnictwa) Radzyń, po?niej od około 1830 r. do Nadleśnictwa ("Forstberitt") Mokry Las (do 1852 r.), następnie do 1876 r. do Nadleśnictwa ("Oberförsterei") Gollub (Konstancjewo). Po podziale w 1876 r. - do Nadleśnictwa Strembaczno, zaś od 1 maja 1899 r. do Nadleśnictwa Drewenzwald (Las Drwęca). Leśniczówka Skępsk w 1868 r. podległa domenie leśnej liczyła 1 budynek mieszkalny, 5 mieszkańców, 5 ewangelików. W 1820 r. podzielone jeszcze w 1772-73 r. łany sołeckie, zwane teraz "wolnym sołectwem" (niem. "Freischulzereien") Skępsk były w jednym ręku. Na gruncie sołeckim stał dom mieszkalny właściciela sołectwa, obory na bydło i konie wykonane techniką zwaną z niemiecka "Schurzwerk", czyli sumikowo - łątkową, stodoły o trzech bojowiskach oraz owczarnia wykonana techniką "bindwerk". Wszystkie budynki były pokryte słomą i ubezpieczone na bardzo dużą sumę - 4000 talarów, w Kasie Ogniowej ("Feuer Casse"). Z wolnego sołectwa, po powiększeniach w ciągu całego XIX wieku, wytworzył się majątek Skępsk, który istniał i funkcjonował do początku 1945 r. Przed 1820 r. sołectwo należało do niejakiego Nepomucena Bulińskiego i Katarzyny z domu Wastkowskiej, którzy nabyli je od Antoniego Bulińskiego, sądząc po walucie, jeszcze w czasach Księstwa Warszawskiego (przed 1815 r) za 9000 złotych polskich, czyli 1500 talarów pruskich. 3 marca 1820 r. kupuje wolne sołectwo od spadkobierców rodziny Bulińskich Christian Stahnke i Elżbieta z domu Klinge płacąc 4666 talarów 60 groszy. 3 kwietnia 1833 r. wolne sołectwo kupił sołtys gminy wiejskiej Skępsk, Jacob Stahnke i Eufrozyna z domu Gogolin za 1884 talary. Wtedy majątek uległ uszczupleniu o 1 łan 20 morgów ziemi oraz serwitut pastwiskowy, za co przypisano majątkowi, w ramach rekompensaty, grunt wynoszący 298 morgów 14 rutenów. W 1857 r. za odszkodowaniem pieniężnym właściciel majątku "wolne sołectwo" Skępsk zrezygnował z serwitutu poboru drzewa opałowego oraz budowlanego za 1126 talarów. 16 kwietnia 1865 r. majątek wraz z ziemią, leżącą przy byłej XVIII wiecznej kolonii zwanej "Za Starym Stawem" N° 1 kupił Jan Schilakowski i Julia Stahnke za ogromną sumę 30 000 talarów, w którą zapewne wliczono i inwentarz ruchomy. Kolonia "Za Starym Stawem", podobnie jak "Nad Starym Stawem", leżała nad niewielkim jeziorkiem, zwanym obecnie Czarne. W 1867 r. Schilakowski dokupił trzy gospodarstwa bauerskie Skępsk N°2 o obszarze 31 morgów 12 rutenów. N°11- 115 morgów 128 rutenów i N° 13 - 74 morgi 11 rutenów oraz ogrodnictwo wraz z chałupnictwem Skępsk N° 8 i pastwisko zwane "Lassek" o powierzchni 77 morgów 65 rutenów. Po powiększeniu majątek liczył 602 morgi magdeburskie 151 rutenów. Po śmierci męża 5 marca 1887 r. majątek był w posiadaniu wdowy po Schilakowskim, Juli. Liczył on wtedy 154 ha i dawał czysty dochód 506 talarów (w 1895 r.- 156 ha i 735 marek czystego dochodu). 31 sierpnia 1903 r. dobro przejął ziemianin Jan i Marianna Łukiewscy. Następnie, 11 lipca 1921r. odkupił go za 500 000 marek polski inspektor techniczny Zarządu Stadnin Państwowych w Skępsku, Stanisław Szuch. Po wybuchu wojny majątek zabrany Szuchowi przeszedł w 1943 r. na własność Rzeszy Niemieckiej. Na początku - wg relacji starszych mieszkańców wsi - zarządzał nim przez rok Gościński, trzeci najbogatszy chłop we wsi (po F. Pniewskim), następnie zarządcą (niem. "Treuhänderem") był Henryk Mennig ze Słuchaja. W 1942 r. obszar majątku wynosił 149,25 ha (w 1938 r. - 153 ha). Pracowało tu 20 angielskich jeńców. Byli oni zakwaterowani w specjalnie przygotowanym budynku, służącym dotychczas jako suszarnia tytoniu. Po zakończeniu wojny, do momentu wybudowania w 1988 r. nowej remizy, w byłej suszarni mieściła się remiza Ochotniczej Straży Pożarnej (założona w 1946 r.). Budynek suszarni zaadaptowano na ten cel w 1948 r. Oczywiście nie tylko majątek Skępsk uległ konfiskacie przez władze hitlerowskie. Niemcy zabrali 15 gospodarstw należących w większości do polskich rolników. W ich miejsce osadzali oni sprowadzanych z terenu rumuńskiej Besarabii kolonistów pochodzenia niemieckiego, których miejscowa ludność nazywała potocznie "Besarabami" lub "Treuhanderami" (określenie pochodzi od jednego z członu niemieckiej nazwy osadzającego ich tu Urzędu Powierniczego). Na początku 1945 r. w okolicach Skępska boje z wojskami niemieckimi toczyli żołnierze 65 Armii II Frontu Białoruskiego. H. Menning opuścił majątek. 21 sierpnia 1946 r. majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa, ściślej mówiąc na rzecz Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Bydgoszczy. Przeznaczono go, zgodnie z treścią dekretu z 6 września 1944 r., na cele reformy rolnej. Do grudnia 1946 r. rozparcelowano ok. 50 ha leżących we wsi Skępsk (ok. 10 gospodarstw). Warto tu wspomnieć, że małą prywatną parcelację przeprowadził, jeszcze przed II wojną, Stanisław Szucha. Objęła ona 5 osób. Dwór, należący do Skarbu Państwa, na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku po przejęciu przez prywatnego właściciela rozebrano. W 1885 r. obszar gminy wiejskiej Skępsk wynosił 1003 ha, w tym 75 ha lasu, 56 ha łąk, 734 ha roli ornej. W skład gminy, oprócz wsi Skępsk, wchodziły Leśniczówka "Las Drwęca" (Drewenzwald), młyn Franksztyn, osada Reiss-Frankenstein, Zafranksztyn, młyn i osada Kałdunek oraz Słuchaj. Gmina miała 35 budynków mieszkalnych, 75 gospodarstw, 400 mieszkańców, (192 mężczyzn, 208 kobiet), 1 osobę aktywną militarnie, 166 ewangelików i 234 katolików; w 1896 r. kolejny spis ogólnopruski rejestruje następujące dane - obszar gminy - 945,6 ha, 33 budynki mieszkalne, 76 gospodarstw, 389 mieszkańców (194 mężczyzn, 195 kobiet), 113 ewangelików, 276 katolików; spis z 1905 r. - obszar gminy j.w., 38 budynków mieszkalnych, 72 gospodarstwa, w tym 10 jednoosobowych, 348 mieszkańców, (181 mężczyzn), 58 ewangelików (57 Niemców i 1 Polak do tego wyznania), 290 katolików - Polaków, obwód urzędowy ("Amtsbezirke") oraz Urząd Stanu Cywilnego dla gminy był w Gajewie (oba urzędy przeniesiono do Ostrowitego w 1908 r., kiedy powstała tam gmina wiejska). Zachowany kataster budynkowy z 1910 r. gminy Skępsk przedstawia liczbę i rodzaj zabudowań majątku Skępsk. W skład nieruchomości wchodziły: dom mieszkalny (dwór) wyceniony na 750 marek, obora i stajnia stanowiące jedno zabudowanie, stodoła, druga stodoła z remizą na wozy, świniarnia i kurnik, ku?nia, budynek dla czeladzi mogących pomieścić 8 rodzin (zburzony w 1928 r.), dwie stajnie. W 1910 r. kolejny ogólnopruski spis powszechny podał następujące dane wsi Skępsk: 945 ha - obszar gminy, 34 mieszkalne budynki, 80 gospodarstw, 417 mieszkańców, (250 mężczyzn i 202 kobiety), 63 Niemców, w tym 54 wyznawało ewangelicyzm, reszta katolicyzm, 351 Polaków - katolików. W 1921 r., wg spisu powszechnego, do gminy wiejskiej Skępsk wchodziła osada Franksztyn, Gierszówka osada, Kałdunek osada, Słuchaj osada oraz wieś Skępsk licząca 27 budynków mieszkalnych, 310 mieszkańców, 155 mężczyzn i 155 kobiet, 288 rzymsko-katolików, 22 ewangelików, 287 podało narodowość polską, 11 niemiecką o pozostałych nie wiadomo, jakiej byli narodowości. Jeszcze w 1933 r. było we wsi 2 Niemców. W tym samym roku odłączono z gminy Skępsk około 70 ha, na których leżały osady: Gierszówka, Kałdunek, Franksztyn, Zafranksztyn leśniczówka Las Drwęca, "przegminowując" je w 1936 r. do gminy Kowalewo - wieś i gromady Elgiszewo. Z samej wsi Skępsk utworzono odrębną gromadę. W 1886 r. rozpoczęto budowę utwardzonej drogi do Skępska z Golubia oraz mostu na Strudze Skępskiej koło Antoniewa. Do 1888 r Skępsk należał do powiatu toruńskiego, następnie do powiatu wąbrzeskiego, z którego południowej części utworzono w 1956 r., istniejący do 1975 r. i reaktywowany w 1999 r., powiat golubsko - dobrzyński. Od początku lat pięćdziesiątych wieś należała do Gromadzkiej Rady Narodowej w Ostrowitem. Od 1973 r. znajduje się w gminie Golub - Dobrzyń. W 1943 r. należąca do Obwodu Urzędowego wieś Skępsk miala powierzchnię 768,36 ha, 64 gospodarstwa oraz 367 mieszkańców.
Odpady komunalne

BIP
Strona Biluletynu Informacji Publicznej Gminy Golub-Dobrzyń







Ostatnie artykuły
· Harmonogram odbioru ...
· Terminy odbioru popi...
· Sprawozdanie z konsu...
· Termin odbioru popio...
· Sprawozdanie z konsu...
Dziennik Ustaw

Monitor Polski

LGD Dolina Drwęcy
Lokalna Grupa Działania Dolina Drwęcy


Szpital Powiatowy

Ośrodek Chopinowski

Chopin Bus

Wygenerowano w sekund: 0.04 1,535,922 unikalne wizyty